У мінскіх шматкватэрных дамах смеццеправоды доўгі час былі сімвалам камфорту і «цывілізаванасці» гарадскога жыцця. У 1960–1980-я гады яны разглядаліся як прыкмета прагрэсіўнай архітэктуры і важная дапамога для жыхароў: не трэба выносіць смецце на вуліцу, дастаткова адкрыць люк у калідоры. Але сёння, калі стандарты гарадскога жыцця і санітарныя патрабаванні істотна змяніліся, пытанне «ці патрэбны нам смеццеправоды?» зноў стала актуальным.
Неабходным спакойна і прафесійна разабраць аргументы «за» і «супраць», а таксама патлумачыць, чаму многія гарады свету адмовіліся ад смеццеправодаў — і што гэта значыць для Мінска.
Смеццеправод як рэліквія іншай эпохі
Сістэма, распрацаваная ў сярэдзіне ХХ стагоддзя, вырашала некалькі задач:
- зручнасць для жыхароў,
- ізаляцыя ад непрыемных пахаў,
- мінімізацыя кантакту са смеццем.
Але ў той час не існавала раздзельнага збору адходаў, не было строгіх санітарных стандартаў і не стаяла пытання экалагічнай устойлівасці. Сёння ўсё змянілася.
На практыцы смеццеправод у шматкватэрным доме стаў:
- крыніцай смярдзючага паветра ў пад’ездах;
- прыстанішчам для грызуноў і насякомых;
- пастаянным аб’ектам засораў;
- абсалютным бар’ерам на шляху да раздзельнага збору адходаў;
- вузлом падвышанай пажарнай небяспекі.
Такім чынам, канструкцыя, якая раней дапамагала, сёння стала прафесійнай праблемай для ўсіх, хто займаецца ўтрыманнем дамоў.
Раздзельны збор адходаў і смеццеправод — несумяшчальныя рэчы
Мінск рухаецца ў бок мадэрнізацыі сістэмы абыходжання з адходамі:
- устаноўка кантэйнераў для пластыку, шкла, паперы;
- стварэнне сарціровачных станцый;
- развіццё культуры раздзельнага збору сярод жыхароў.
Смеццеправод у гэтым кантэксце працуе супраць сістэмы. Адтуль усё смецце трапляе ў адзін канал, змешваецца, не паддаецца выкарыстанню як другасная сыравіна, стварае смеццевую масу, непрыдатную для сарціроўкі. Гэта фактычна павялічвае нагрузку на палігоны і зніжае працэнт перапрацоўкі.
Ніводная сучасная сусветная практыка не дапускае выкарыстання смеццеправодаў там, дзе дзейнічае раздзельны збор.
Аргументы прыхільнікаў: ці яшчэ актуальныя яны?
Звычайна абаронцы смеццеправодаў кажуць пра два плюсы:
Звычайна абаронцы смеццеправодаў кажуць пра два плюсы:
- не трэба выходзіць на вуліцу;
- гэта «зручна для пажылых людзей».
Гэта важныя аргументы, але ёсць нюансы.
1. Зручнасць — адносная
Праўда ў тым, што з сучаснымі кантэйнерамі зручнасць не менш: яны стаяць блізка да пад’ездаў, абсталяваныя каўпакамі, а пры правільным абслугоўванні не пахнуць. Для многіх дамоў смеццеправод — гэта зусім не «менш хадзіць», а «жыць з пахам».
2. Пажылым людзям дапамога патрэбная іншая
Для насельніцтва, якое мае цяжкасці з перамяшчэннем, ёсць альтэрнатывы:
- сацыяльныя службы,
- дапамога ЖЭС у асобных выпадках,
- установка невялікіх кантэйнераў бліжэй да пад’ездаў.
Смеццеправод не з’яўляецца рэальным вырашэннем праблемы — ён стварае толькі новыя.
Мінск не першы: як робяць іншыя гарады
У Польшчы, Германіі, Літве, Чэхіі, Нарвегіі і большасці еўрапейскіх краін смеццеправоды ў шматкватэрных дамах зачынілі яшчэ 20–30 гадоў таму. Прычыны тыя ж:
- немагчымасць раздзельнага збору,
- санітарныя рызыкі,
- хуткае псаванне інжынерных каналаў,
- складанасці з абслугоўваннем.
Шмат якія гарады пайшлі яшчэ далей — абсталявалі дваравыя тэрыторыі падземнымі кантэйнерамі, што поўнасцю ліквідуе пахі і ліквідуе праблему мастацкага «захламлення» двароў кантэйнерамі.
Мінску гэты досвед больш чым падыходзіць.
Ці варта закрываць смеццеправоды ў Мінску? Мой прафесійны адказ — так
Калі мы хочам:
- чыстыя пад’езды,
- здаровую санітарную абстаноўку,
- высокі працэнт перапрацоўкі,
- сучасны гарадскі лад жыцця,
- экалагічную адказнасць,
— смеццеправоды павінны паступова адысці ў мінулае.
Гэта не азначае, што іх трэба закрыць «завтра». Гэта азначае, што не трэба мадэрнізаваць і аднаўляць тое, што ўжо не адпавядае нормам часу.
Для старых дамоў можна прадугледзець паступовае адключэнне сістэмы, абсталяванне пад’ездаў лепшай вентыляцыяй, а двараў — сучаснымі кантэйнерамі.
Што важна зрабіць ужо цяпер
Я бачу тры рэалістычныя крокі:
- Паступовае закрыццё смеццеправодаў у дамах, дзе сістэма часта засорваецца і стварае праблемы.
- Устаноўка зручных кантэйнераў для ўсіх відаў раздзельнага збору на адлегласці да 50–70 метраў ад пад’ездаў.
- Інфармацыйная праца з жыхарамі, каб яны разумелі, што прыбіральныя пахі ў пад’ездах і жахлівыя засоры — гэта не “натуральнае зло”, а вынік выкарыстання састарэлай сістэмы.
Замест высновы: горад змяняецца — змяняцца павінны і мы
Смеццеправод — не вораг. Ён проста перастаў быць патрэбным. Ён быў добрай тэхналогіяй для 1960-х, але не для 2020-х. Калі Мінск хоча развівацца як сучасны еўрапейскі горад, нам трэба рабіць стаўку на тэхналогіі, якія даюць чысціню, бяспеку і экалагічнасць.
Не ўсё новае — добрае. Але і не ўсё старое варта бясконца падтрымліваць.